\documentclass[11pt,a4paper]{article} \usepackage[utf8]{inputenc} \usepackage[T1]{fontenc} \usepackage[french]{babel} \usepackage{amsmath, amssymb, amsthm, mathrsfs} \usepackage{geometry} \usepackage{enumitem} \geometry{top=2.5cm, bottom=2.5cm, left=2.5cm, right=2.5cm} \title{ Concours Commun INP 2025 -- Math\'ematiques 1 (Fili\`eres MP/MPI)} \author{} \date{} \begin{document} \maketitle \section*{EXERCICE I} \subsection*{Q1.} Soit $f:]-1,1[\to\mathbb{R}^{2}$ une application de classe $C^{1}$. Justifions que $f'(]-1,1[)$ est une partie connexe par arcs de $\mathbb{R}^{2}$. Puisque $f$ est $C^{1}$, sa d\'eriv\'ee $f':]-1,1[\to\mathbb{R}^{2}$ existe et est \textbf{continue} sur $]-1,1[$. L'intervalle $]-1,1[$ est connexe par arcs (tout intervalle de $\mathbb{R}$ l'est). L'image d'un connexe par arcs par une application continue \'etant connexe par arcs, on en d\'eduit que $f'(]-1,1[)$ est connexe par arcs. \[ \boxed{f'(]-1,1[)\text{ est connexe par arcs}}. \] \subsection*{Q2.} On consid\`ere $f:]-1,1[\to\mathbb{R}^{2}$ d\'efinie par \[ f(t)= \begin{cases} \bigl(t^{2}\sin\frac{1}{t},\,t^{2}\cos\frac{1}{t}\bigr), & t\in]-1,1[\setminus\{0\},\\ (0,0), & t=0. \end{cases} \] \subsubsection*{Q2.a)} Montrons que $f$ est d\'erivable en $0$. Pour $t\neq0$, \[ \frac{f(t)-f(0)}{t} =\Bigl(t\sin\frac{1}{t},\,t\cos\frac{1}{t}\Bigr). \] Or $|t\sin(1/t)|\le|t|$ et $|t\cos(1/t)|\le|t|$, donc par encadrement \[ \lim_{t\to0}\frac{f(t)-f(0)}{t}=(0,0). \] Ainsi $f$ est d\'erivable en $0$ et $\boxed{f'(0)=(0,0)}$. Pour $t\neq0$, les composantes de $f$ sont d\'erivables sur $]-1,1[\setminus\{0\}$ comme compos\'ees de fonctions $C^{1}$. Pour tout $t\in]-1,1[\setminus\{0\}$, \begin{align*} f_{1}'(t)&=2t\sin\frac{1}{t}+t^{2}\Bigl(-\frac{1}{t^{2}}\cos\frac{1}{t}\Bigr) =2t\sin\frac{1}{t}-\cos\frac{1}{t},\\ f_{2}'(t)&=2t\cos\frac{1}{t}+t^{2}\Bigl(\frac{1}{t^{2}}\sin\frac{1}{t}\Bigr) =2t\cos\frac{1}{t}+\sin\frac{1}{t}. \end{align*} Ainsi \[ \boxed{f'(t)= \begin{cases} \displaystyle\Bigl(2t\sin\frac{1}{t}-\cos\frac{1}{t},\; 2t\cos\frac{1}{t}+\sin\frac{1}{t}\Bigr), & t\in]-1,1[\setminus\{0\},\\[6pt] (0,0), & t=0. \end{cases}} \] \subsubsection*{Q2.b)} Pour $t\neq0$, calculons $\|f'(t)\|_{2}^{2}$ : \begin{align*} \|f'(t)\|_{2}^{2} &=\Bigl(2t\sin\frac{1}{t}-\cos\frac{1}{t}\Bigr)^{2} +\Bigl(2t\cos\frac{1}{t}+\sin\frac{1}{t}\Bigr)^{2}\\ &=4t^{2}\sin^{2}\frac{1}{t} -4t\sin\frac{1}{t}\cos\frac{1}{t}+\cos^{2}\frac{1}{t}\\ &\qquad+4t^{2}\cos^{2}\frac{1}{t} +4t\cos\frac{1}{t}\sin\frac{1}{t}+\sin^{2}\frac{1}{t}\\ &=4t^{2}\bigl(\sin^{2}\frac{1}{t}+\cos^{2}\frac{1}{t}\bigr) +\bigl(\cos^{2}\frac{1}{t}+\sin^{2}\frac{1}{t}\bigr)\\ &=4t^{2}+1. \end{align*} Donc $\|f'(t)\|_{2}=\sqrt{4t^{2}+1}\ge 1$ pour tout $t\neq0$, tandis que $\|f'(0)\|_{2}=0$. Ainsi l'ensemble $f'(]-1,1[)$ est contenu dans la r\'eunion \[ f'(]-1,1[)\subset\{0\}\cup\bigl\{v\in\mathbb{R}^{2}\mid\|v\|_{2}\ge 1\bigr\}. \] Aucun point de $f'(]-1,1[)$ n'a une norme strictement comprise entre $0$ et $1$. Montrons par l'absurde que $f'(]-1,1[)$ n'est pas connexe par arcs. Supposons qu'il existe un chemin continu $\gamma:[0,1]\to f'(]-1,1[)$ reliant $f'(0)=(0,0)$ \`a $f'(t_{0})$ pour un $t_{0}\neq0$. La fonction $N:[0,1]\to\mathbb{R}$, $N(s)=\|\gamma(s)\|_{2}$, est continue sur $[0,1]$ comme compos\'ee d'applications continues. On a $N(0)=0$ et $N(1)=\sqrt{4t_{0}^{2}+1}\ge 1$. D'apr\`es le th\'eor\`eme des valeurs interm\'ediaires, il existe $s\in]0,1[$ tel que $N(s)=\frac12$. Mais alors $\gamma(s)$ serait un point de $f'(]-1,1[)$ de norme $\frac12$, ce qui est impossible car tout point non nul de $f'(]-1,1[)$ a une norme au moins $1$. Contradiction. Donc $f'(]-1,1[)$ n'est pas connexe par arcs. \[ \boxed{f'(]-1,1[)\text{ n'est pas connexe par arcs}}. \] \noindent (Un dessin de la boule unit\'e pour $\|\cdot\|_{\infty}$, c'est-\`a-dire le carr\'e $[-1,1]^{2}$, montre que $f'(]-1,1[)$ est constitu\'e de l'origine et de points situ\'es \`a l'ext\'erieur du disque unit\'e ouvert, ce qui creuse un ``trou'' de normes inaccessible.) \newpage \section*{EXERCICE II} On pose pour tout $(x,y)\in\mathbb{R}^{2}$, \[ f(x,y)=(2-x-y)^{2}+(1-x)^{2}+(1-2x-y)^{2}. \] \subsection*{Q3. Premi\`ere m\'ethode} $f$ est une fonction polynomiale, donc de classe $C^{\infty}$ sur $\mathbb{R}^{2}$. Calculons ses d\'eriv\'ees partielles premi\`eres : \begin{align*} \frac{\partial f}{\partial x}(x,y) &=-2(2-x-y)-2(1-x)-2\cdot2\,(1-2x-y)\\ &=-4+2x+2y-2+2x-4+8x+4y\\ &=(12x+6y-10),\\[4pt] \frac{\partial f}{\partial y}(x,y) &=-2(2-x-y)-2(1-2x-y)\\ &=-4+2x+2y-2+4x+2y\\ &=(6x+4y-6). \end{align*} Un point critique v\'erifie $\nabla f(x,y)=0$, soit \[ \begin{cases} 12x+6y-10=0,\\ 6x+4y-6=0. \end{cases} \] R\'esolvons : de la deuxi\`eme \'equation, $6x=6-4y$ soit $x=1-\frac23 y$. En reportant dans la premi\`ere : $12(1-\frac23 y)+6y-10=12-8y+6y-10=2-2y=0$, donc $y=1$ puis $x=1-\frac23=\frac13$. Le seul point critique est \[ \boxed{\bigl(\tfrac13,1\bigr)}. \] La matrice hessienne de $f$ est \[ H_{f}(x,y)= \begin{pmatrix} \frac{\partial^{2} f}{\partial x^{2}} & \frac{\partial^{2} f}{\partial x\partial y}\\[4pt] \frac{\partial^{2} f}{\partial x\partial y} & \frac{\partial^{2} f}{\partial y^{2}} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 12 & 6\\ 6 & 4 \end{pmatrix}. \] Ses valeurs propres sont les solutions de $\det(H-\lambda I_{2})=0$ : \[ \det\begin{pmatrix} 12-\lambda & 6\\ 6 & 4-\lambda \end{pmatrix} =(12-\lambda)(4-\lambda)-36 =48-16\lambda+\lambda^{2}-36 =\lambda^{2}-16\lambda+12=0. \] Le discriminant $\Delta=256-48=208>0$, les deux valeurs propres sont $\lambda=8\pm\sqrt{52}=8\pm2\sqrt{13}$. Elles sont toutes deux strictement positives ($8-2\sqrt{13}>0$ car $\sqrt{13}<4$). La matrice hessienne est donc d\'efinie positive au point critique, ce qui garantit que $f$ admet en $(\frac13,1)$ un minimum local strict. Montrons qu'il est global. $f$ est une somme de trois carr\'es de formes affines lin\'eairement ind\'ependantes (les gradients $( -1,-1)$, $(-1,0)$ et $(-2,-1)$ sont libres), donc $f(x,y)\to+\infty$ quand $\|(x,y)\|\to+\infty$ (coercivit\'e). Une fonction continue et coercive sur $\mathbb{R}^{2}$ atteint son minimum global ; celui-ci ne peut \^etre qu'en l'unique point critique. Ainsi $(\frac13,1)$ est le minimum global de $f$ et \[ \min_{(x,y)\in\mathbb{R}^{2}}f(x,y) =f\!\left(\frac13,1\right) =\Bigl(2-\frac13-1\Bigr)^{2}+\Bigl(1-\frac13\Bigr)^{2} +\Bigl(1-\frac23-1\Bigr)^{2} =\Bigl(\frac23\Bigr)^{2}+\Bigl(\frac23\Bigr)^{2}+\Bigl(-\frac23\Bigr)^{2} =3\cdot\frac49=\frac43. \] \[ \boxed{\min f(x,y)=\frac43}. \] \subsection*{Q4. Deuxi\`eme m\'ethode} Dans $\mathbb{R}^{3}$ muni du produit scalaire canonique, on pose \[ a=(2,1,1),\quad u=(1,1,2),\quad v=(1,0,1),\quad F=\operatorname{vect}\{u,v\}. \] Soit $b$ le projet\'e orthogonal de $a$ sur $F$. Par d\'efinition, $a-b\in F^{\perp}$, donc $(a-b)\cdot u=0$ et $(a-b)\cdot v=0$. \'Ecrivons $b=\alpha u+\beta v$ avec $\alpha,\beta\in\mathbb{R}$. Les conditions d'orthogonalit\'e donnent : \[ \begin{cases} (a-\alpha u-\beta v)\cdot u=0,\\ (a-\alpha u-\beta v)\cdot v=0, \end{cases} \iff \begin{cases} a\cdot u=\alpha\|u\|^{2}+\beta(v\cdot u),\\ a\cdot v=\alpha(u\cdot v)+\beta\|v\|^{2}. \end{cases} \] Calculons les produits scalaires : \[ \|u\|^{2}=1^{2}+1^{2}+2^{2}=6,\quad \|v\|^{2}=1^{2}+0^{2}+1^{2}=2,\quad u\cdot v=1\cdot1+1\cdot0+2\cdot1=3, \] \[ a\cdot u=2\cdot1+1\cdot1+1\cdot2=5,\quad a\cdot v=2\cdot1+1\cdot0+1\cdot1=3. \] Le syst\`eme devient \[ \begin{cases} 6\alpha+3\beta=5,\\ 3\alpha+2\beta=3. \end{cases} \] R\'esolvons : de la deuxi\`eme \'equation, $3\alpha=3-2\beta$ soit $\alpha=1-\frac23\beta$. En reportant dans la premi\`ere : $6(1-\frac23\beta)+3\beta=6-4\beta+3\beta=6-\beta=5$, donc $\beta=1$ et $\alpha=1-\frac23=\frac13$. Ainsi \[ b=\frac13 u+v =\Bigl(\frac13+1,\;\frac13+0,\;\frac23+1\Bigr) =\Bigl(\frac43,\;\frac13,\;\frac53\Bigr). \] Observons que $f(x,y)$ s'\'ecrit comme le carr\'e de la distance entre $a$ et le point $(x,y,2x+y)$ (car $1-2x-y = 1-(2x+y)$). En effet, \[ f(x,y)=\|a-(x,y,2x+y)\|_{2}^{2}. \] L'ensemble $\{(x,y,2x+y)\mid(x,y)\in\mathbb{R}^{2}\}$ est exactement $F=\operatorname{vect}\{u,v\}$ (car $u=(1,1,2)$ et $v=(1,0,1)$, et $x u+y v=(x+y,\,x,\,2x+y)$ donne bien tous les \'el\'ements de $F$ par changement de variables $X=x+y$, $Y=x$). Donc \[ \min_{(x,y)\in\mathbb{R}^{2}}f(x,y) =d(a,F)^{2}=\|a-b\|_{2}^{2}, \] o\`u $d(a,F)$ est la distance de $a$ au sous-espace $F$. Calculons $a-b$ : \[ a-b=\Bigl(2-\frac43,\;1-\frac13,\;1-\frac53\Bigr) =\Bigl(\frac23,\;\frac23,\;-\frac23\Bigr). \] D'o\`u $\|a-b\|_{2}^{2}=3\cdot\bigl(\frac23\bigr)^{2}=3\cdot\frac49=\frac43$. On retrouve \[ \boxed{\min_{(x,y)\in\mathbb{R}^{2}}f(x,y)=\frac43}. \] \newpage \section*{PROBL\`EME} \noindent\textbf{Autour du th\'eor\`eme de comparaison avec une int\'egrale} \subsection*{Partie I --- Th\'eor\`eme de comparaison avec une int\'egrale} $f$ est une fonction continue, positive et d\'ecroissante sur $\mathbb{R}_{+}$. On pose pour $n\in\mathbb{N}$ : \[ S_{n}=\sum_{k=0}^{n}f(k),\qquad J_{n}=\int_{0}^{n}f(t)\,dt, \] et pour $k\in\mathbb{N}^{*}$ : \[ I_{k}=\int_{k-1}^{k}f(t)\,dt. \] \subsection*{Q5.} \'Etudions la monotonie des suites $(S_{n})$ et $(J_{n})$. $S_{n+1}-S_{n}=f(n+1)\ge0$, donc $(S_{n})$ est croissante. $J_{n+1}-J_{n}=\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt\ge0$ car $f\ge0$, donc $(J_{n})$ est \'egalement croissante. Soit $k\in\mathbb{N}^{*}$. Puisque $f$ est d\'ecroissante sur $\mathbb{R}_{+}$, on a pour tout $t\in[k-1,k]$ : \[ f(k)\le f(t)\le f(k-1). \] En int\'egrant sur $[k-1,k]$ (l'int\'egrale conserve l'ordre) : \[ f(k)=\int_{k-1}^{k}f(k)\,dt\le\int_{k-1}^{k}f(t)\,dt\le\int_{k-1}^{k}f(k-1)\,dt =f(k-1). \] Ainsi \[ \boxed{f(k)\le I_{k}\le f(k-1)}. \] \subsection*{Q6.} Par d\'efinition, \[ J_{n}=\int_{0}^{n}f(t)\,dt=\sum_{k=1}^{n}\int_{k-1}^{k}f(t)\,dt =\sum_{k=1}^{n}I_{k}. \] En utilisant l'encadrement de Q5, \[ \sum_{k=1}^{n}f(k)\le\sum_{k=1}^{n}I_{k}\le\sum_{k=1}^{n}f(k-1). \] Or $\sum_{k=1}^{n}f(k)=S_{n}-f(0)$ et $\sum_{k=1}^{n}f(k-1)=\sum_{j=0}^{n-1}f(j)=S_{n-1}$. Donc \[ \boxed{S_{n}-f(0)\le J_{n}\le S_{n-1}}. \] \subsection*{Q7.} D\'emontrons les deux r\'esultats. \noindent\textbf{(1)} $f$ int\'egrable sur $\mathbb{R}_{+}$ $\iff$ $\sum f(n)$ converge. D'apr\`es Q6, $S_{n}-f(0)\le J_{n}\le S_{n-1}$. Les suites $(S_{n})$ et $(J_{n})$ sont croissantes (Q5). Si $f$ est int\'egrable sur $\mathbb{R}_{+}$, alors la suite $(J_{n})$ converge (vers $\int_{0}^{+\infty}f(t)\,dt$). Puisque $J_{n}\le S_{n-1}$, la suite $(S_{n-1})$, et donc $(S_{n})$, est major\'ee ; \'etant croissante, elle converge. Donc $\sum f(n)$ converge. R\'eciproquement, si $\sum f(n)$ converge, alors $(S_{n})$ converge et est major\'ee. De $S_{n}-f(0)\le J_{n}$, la suite $(J_{n})$ est major\'ee ; \'etant croissante, elle converge. Donc $\int_{0}^{+\infty}f$ converge, i.e. $f$ est int\'egrable sur $\mathbb{R}_{+}$. \noindent\textbf{(2)} La s\'erie $\displaystyle\sum_{n\ge1} \bigl(\int_{n-1}^{n}f(t)\,dt-f(n)\bigr)$ converge. Posons $u_{n}=I_{n}-f(n)=\int_{n-1}^{n}f(t)\,dt-f(n)$. D'apr\`es Q5, $0\le u_{n}\le f(n-1)-f(n)$. La somme t\'elescopique donne \[ \sum_{k=1}^{n}u_{k}\le\sum_{k=1}^{n}\bigl(f(k-1)-f(k)\bigr) =f(0)-f(n)\le f(0). \] Ainsi la s\'erie $\sum u_{n}$ est \`a termes positifs et ses sommes partielles sont major\'ees : elle converge. \[ \boxed{\sum_{n=1}^{+\infty}\bigl(\int_{n-1}^{n}f(t)\,dt-f(n)\bigr) \text{ converge}}. \] \subsection*{Q8. Un exemple.} Soit $\alpha>0$ et $f(x)=\dfrac{1}{x(\ln x)^{\alpha}}$ pour $x\ge2$. \subsubsection*{Q8.a)} $f$ est $C^{1}$ sur $[2,+\infty[$ et $f'(x)=-\dfrac{(\ln x)^{\alpha}+x\cdot\alpha(\ln x)^{\alpha-1}\cdot\frac1x} {x^{2}(\ln x)^{2\alpha}} =-\dfrac{(\ln x)^{\alpha-1}(\ln x+\alpha)}{x^{2}(\ln x)^{2\alpha}} \le0$. Donc $f$ est d\'ecroissante sur $[2,+\infty[$. Calculons $\int_{2}^{X}f(t)\,dt$ par le changement de variable $u=\ln t$, $du=dt/t$ : \[ \int_{2}^{X}\frac{dt}{t(\ln t)^{\alpha}} =\int_{\ln2}^{\ln X}\frac{du}{u^{\alpha}} = \begin{cases} \displaystyle\Bigl[\frac{u^{1-\alpha}}{1-\alpha}\Bigr]_{\ln2}^{\ln X}, & \alpha\neq1,\\[10pt] \displaystyle\Bigl[\ln u\Bigr]_{\ln2}^{\ln X}, & \alpha=1. \end{cases} \] Quand $X\to+\infty$ : \begin{itemize} \item Si $\alpha>1$, $\displaystyle\int_{2}^{+\infty}f$ converge vers $\dfrac{(\ln2)^{1-\alpha}}{\alpha-1}$. \item Si $\alpha\le1$, $\displaystyle\int_{2}^{+\infty}f$ diverge. \end{itemize} D'apr\`es Q7.(1), la s\'erie $\displaystyle\sum_{n\ge2} \frac{1}{n(\ln n)^{\alpha}}$ converge si et seulement si $\displaystyle\int_{2}^{+\infty}f$ converge, donc \[ \boxed{\sum_{n\ge2}\frac{1}{n(\ln n)^{\alpha}} \begin{cases} \text{converge}, & \alpha>1,\\ \text{diverge}, & 0<\alpha\le1. \end{cases}} \] \subsubsection*{Q8.b)} Pour $\alpha=2$, $f(x)=\dfrac{1}{x(\ln x)^{2}}$. D'apr\`es Q6, \[ S_{n}-f(2)\le J_{n}\le S_{n-1}, \] o\`u $S_{n}=\sum_{k=2}^{n}\frac{1}{k(\ln k)^{2}}$ et $J_{n}=\int_{2}^{n}\frac{dt}{t(\ln t)^{2}} =\Bigl[-\frac{1}{\ln t}\Bigr]_{2}^{n} =\frac{1}{\ln2}-\frac{1}{\ln n}$. On en d\'eduit \[ S_{n}\le J_{n}+f(2)=\frac{1}{\ln2}-\frac{1}{\ln n}+\frac{1}{2(\ln2)^{2}}, \qquad S_{n-1}\ge J_{n}=\frac{1}{\ln2}-\frac{1}{\ln n}. \] En passant \`a la limite $n\to+\infty$, on obtient \[ \frac{1}{\ln2}\le\sum_{n=2}^{+\infty}\frac{1}{n(\ln n)^{2}} \le\frac{1}{\ln2}+\frac{1}{2(\ln2)^{2}}. \] \[ \boxed{\frac{1}{\ln2}\le\sum_{n=2}^{+\infty} \frac{1}{n(\ln n)^{2}}\le\frac{1}{\ln2}+\frac{1}{2(\ln2)^{2}}}. \] \subsection*{Q9. Une application.} Pour $n\in\mathbb{N}^{*}$, soit $T_{n}=\sum_{k=1}^{n}\frac{1}{k}-\ln n$. \subsubsection*{Q9.a)} Appliquons Q7.(2) \`a $f(t)=\frac{1}{t}$ sur $[1,+\infty[$ ($f$ est continue, positive, d\'ecroissante). Pour $k\ge1$, \[ I_{k}=\int_{k-1}^{k}\frac{dt}{t}=\ln k-\ln(k-1). \] La s\'erie $\sum_{k\ge1}(I_{k}-f(k))=\sum_{k\ge1}\bigl(\ln k-\ln(k-1)-\frac1k\bigr)$ converge. Sa somme partielle jusqu'\_a $n$ est \[ \sum_{k=1}^{n}\bigl(\ln k-\ln(k-1)-\tfrac1k\bigr) =\ln n-\sum_{k=1}^{n}\frac1k=-T_{n}. \] Ainsi $(T_{n})$ converge (vers l'oppos\'e de la somme de la s\'erie). Notons $\gamma=\lim_{n\to+\infty}T_{n}$ la constante d'Euler. \[ \boxed{(T_{n})\text{ converge vers }\gamma\in\mathbb{R}}. \] \subsubsection*{Q9.b)} Par d\'efinition, $T_{n}\to\gamma$, donc \[ \boxed{\sum_{k=1}^{n}\frac1k=\ln n+\gamma+o(1)\quad(n\to+\infty)}. \] On en d\'eduit en particulier l'\'equivalent $\displaystyle\sum_{k=1}^{n}\frac1k\;\underset{n\to+\infty}{\sim}\;\ln n$. \subsection*{Q10. Une application sur une s\'erie de fonctions.} On consid\`ere $\displaystyle\sum_{n\ge1}g_{n}$ o\`u $g_{n}(x)=\dfrac{x}{n^{2}+x}$ pour $x>0$. \subsubsection*{Q10.a)} \'Etudions la convergence normale sur $]0,+\infty[$. Pour $x>0$, \[ |g_{n}(x)|=\frac{x}{n^{2}+x}\le\frac{x}{n^{2}}. \] Mais $\sup_{x>0}\frac{x}{n^{2}+x}=1$ (atteint quand $n^{2}\ll x$), donc $\|g_{n}\|_{\infty}=1$ et $\sum\|g_{n}\|_{\infty}$ diverge. La convergence normale sur $]0,+\infty[$ {\bf n'a pas lieu}. \subsubsection*{Q10.b)} Soit $x>0$ fix\'e. Posons $f(t)=\dfrac{x}{t^{2}+x}$ pour $t\ge0$. $f$ est $C^{1}$, positive et d\'ecroissante sur $[0,+\infty[$ car $f'(t)=-\dfrac{2xt}{(t^{2}+x)^{2}}\le0$. Pour $n\in\mathbb{N}^{*}$, l'encadrement de Q5 s'\'ecrit : \[ f(n)\le\int_{n-1}^{n}f(t)\,dt\le f(n-1). \] En sommant de $k=1$ \`a $n$ : \[ \sum_{k=1}^{n}f(k)\le\int_{0}^{n}f(t)\,dt\le\sum_{k=0}^{n-1}f(k). \] \subsubsection*{Q10.c)} Pour $x>0$ fix\'e, posons $f(t)=\dfrac{x}{t^{2}+x}$. $f$ est continue, positive et d\'ecroissante sur $[0,+\infty[$ (car $f'(t)\le0$). D'apr\`es Q5 appliqu\'e \`a $f$, pour tout entier $n\ge1$ : \[ f(n)\le\int_{n-1}^{n}f(t)\,dt\le f(n-1). \] En sommant de $k=n+1$ \`a $+\infty$, il vient \[ \sum_{k=n+1}^{+\infty}f(k) \le\sum_{k=n+1}^{+\infty}\int_{k-1}^{k}f(t)\,dt =\int_{n}^{+\infty}f(t)\,dt \le\sum_{k=n+1}^{+\infty}\int_{k}^{k+1}f(t)\,dt =\int_{n+1}^{+\infty}f(t)\,dt. \] Calculons $\int_{n}^{+\infty}f(t)\,dt$ : \[ \int_{n}^{+\infty}\frac{x}{t^{2}+x}\,dt =\sqrt{x}\int_{n/\sqrt{x}}^{+\infty}\frac{du}{u^{2}+1} =\sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{n}{\sqrt{x}}\Bigr). \] On obtient donc, pour tout $n\ge1$, \[ \sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{n+1}{\sqrt{x}}\Bigr) \le\sum_{k=n+1}^{+\infty}g_{k}(x) \le\sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{n}{\sqrt{x}}\Bigr). \] En particulier, pour $n=1$, \[ \boxed{\sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{2}{\sqrt{x}}\Bigr) \le\sum_{k=2}^{+\infty}g_{k}(x) \le\sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{1}{\sqrt{x}}\Bigr)}. \] \subsubsection*{Q10.d)} D\'eterminons $\displaystyle\lim_{x\to+\infty}\sum_{n=1}^{+\infty}g_{n}(x)$. On a $g_{1}(x)=\dfrac{x}{1+x}\to1$ quand $x\to+\infty$. D'apr\`es Q10.c avec $n=1$, \[ \sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{2}{\sqrt{x}}\Bigr) \le\sum_{k=2}^{+\infty}g_{k}(x) \le\sqrt{x}\Bigl(\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{1}{\sqrt{x}}\Bigr). \] Or $\frac{\pi}{2}-\arctan\frac{a}{\sqrt{x}}=\arctan\frac{\sqrt{x}}{a}\to\frac{\pi}{2}$ quand $x\to+\infty$, donc les deux bornes tendent vers $+\infty$. Ainsi \[ \boxed{\lim_{x\to+\infty}\sum_{n=1}^{+\infty}g_{n}(x)=+\infty}. \] \'Etudions la convergence uniforme sur $]0,+\infty[$ de la s\'erie $\sum g_{n}$. Pour $x>0$, le reste $R_{N}(x)=\sum_{n=N+1}^{+\infty}g_{n}(x)$ v\'erifie \[ R_{N}(x)\ge\sum_{n=N+1}^{2N}\frac{x}{n^{2}+x} \ge\sum_{n=N+1}^{2N}\frac{x}{(2N)^{2}+x} =N\cdot\frac{x}{4N^{2}+x}. \] Pour $x=2N^{2}$, $R_{N}(2N^{2})\ge N\cdot\frac{2N^{2}}{4N^{2}+2N^{2}} =\frac{N}{3}\to+\infty$ quand $N\to+\infty$. Donc $\|R_{N}\|_{\infty}$ ne tend pas vers $0$ et la convergence n'est pas uniforme sur $]0,+\infty[$. \[ \boxed{\text{La s\'erie }\sum g_{n}\text{ ne converge pas uniform\'ement sur }]0,+\infty[}. \] \newpage \subsection*{Partie II --- Contre-exemples} \subsection*{Q11.} Soit $\displaystyle f(x)=\frac{\sin(2\pi x)}{x}$ pour $x\ge1$. \subsubsection*{Q11.a)} Pour $n\in\mathbb{N}^{*}$, calculons $\displaystyle\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt$. On remarque que $\sin(2\pi t)$ est $1$-p\'eriodique et change de signe en $n+\frac12$. Donc \begin{align*} \int_{n}^{n+1}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt &=\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt +\int_{n+\frac12}^{n+1}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt\\ &=\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt +\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi(u+\frac12))}{u+\frac12}\,du \quad(u=t-\tfrac12)\\ &=\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt -\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t+\frac12}\,dt\\ &=\int_{n}^{n+\frac12}\sin(2\pi t)\Bigl(\frac1t-\frac1{t+\frac12}\Bigr)dt\\ &=\frac12\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t(t+\frac12)}\,dt. \end{align*} Ainsi \[ \boxed{\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt =\frac12\int_{n}^{n+\frac12}\frac{\sin(2\pi t)}{t(t+\frac12)}\,dt}. \] \subsubsection*{Q11.b)} Pour $x\ge1$, soit $p=\lfloor x\rfloor$ la partie enti\`ere. Alors \[ \int_{1}^{x}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt =\sum_{n=1}^{p-1}\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt+\int_{p}^{x}f(t)\,dt. \] Majorons $\bigl|\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt\bigr|$ en utilisant Q11.a : Utilisons une int\'egration par parties. Posons $u(t)=\frac1t$, $v'(t)=\sin(2\pi t)$, d'o\`u $u'(t)=-\frac1{t^{2}}$, $v(t)=-\frac{\cos(2\pi t)}{2\pi}$. Alors \[ \int_{n}^{n+1}\frac{\sin(2\pi t)}{t}\,dt =\Bigl[-\frac{\cos(2\pi t)}{2\pi t}\Bigr]_{n}^{n+1} -\int_{n}^{n+1}\frac{\cos(2\pi t)}{2\pi t^{2}}\,dt. \] Puisque $\cos(2\pi n)=\cos(2\pi(n+1))=1$, le terme tout int\'egr\'e vaut $\frac{-1}{2\pi}\bigl(\frac1{n+1}-\frac1n\bigr) =\frac{1}{2\pi n(n+1)}$. Donc \[ \Bigl|\int_{n}^{n+1}f(t)\,dt\Bigr| \le\frac{1}{2\pi n(n+1)}+\int_{n}^{n+1}\frac{dt}{2\pi t^{2}} =\frac{1}{2\pi n(n+1)}+\frac{1}{2\pi}\Bigl(\frac1n-\frac1{n+1}\Bigr) =\frac{1}{\pi n(n+1)}. \] Ainsi \[ \Bigl|\int_{1}^{x}f(t)\,dt\Bigr| \le\sum_{n=1}^{p-1}\frac{1}{\pi n(n+1)}+\Bigl|\int_{p}^{x}f(t)\,dt\Bigr| \le\frac{1}{\pi}\sum_{n=1}^{+\infty}\Bigl(\frac1n-\frac1{n+1}\Bigr)+\frac{1}{p} =\frac{1}{\pi}+\frac{1}{p}. \] Donc $\int_{1}^{+\infty}f(t)\,dt$ converge (semi-convergente). \'Etudions l'int\'egrabilit\'e de $f$ sur $[1,+\infty[$ au sens absolu. Pour $t\ge1$, $|\sin(2\pi t)|$ est $1$-p\'eriodique et $\int_{n}^{n+1}|\sin(2\pi t)|\,dt=\frac{2}{\pi}$ (valeur moyenne de $|\sin|$). Donc \[ \int_{n}^{n+1}\frac{|\sin(2\pi t)|}{t}\,dt \ge\frac{1}{n+1}\int_{n}^{n+1}|\sin(2\pi t)|\,dt =\frac{2}{\pi(n+1)}. \] Par suite $\int_{1}^{+\infty}|f(t)|\,dt$ diverge (s\'erie harmonique). Ainsi $f$ n'est pas int\'egrable sur $[1,+\infty[$ au sens absolu. Cependant, $\sum_{n\ge1}f(n)=\sum_{n\ge1}\frac{\sin(2\pi n)}{n}=0$ converge trivialement. Ce contre-exemple montre que l'hypoth\`ese de positivit\'e est n\'ecessaire dans Q7.(1) : sans elle, $\sum f(n)$ peut converger sans que $f$ soit int\'egrable. \[ \boxed{\sum_{n\ge1}f(n)\text{ converge mais }f\text{ n'est pas int\'egrable sur }[1,+\infty[}. \] \subsection*{Q12.} Construisons une fonction $f$ continue, positive et int\'egrable sur $[1,+\infty[$ telle que $\sum f(n)$ diverge. Soit $n\in\mathbb{N}^{*}$. On souhaite un triangle isoc\`ele de base $[n-a_{n},n+a_{n}]$ et de hauteur $1$ centr\'e en $n$, d'aire $\frac{1}{n^{2}}$. L'aire d'un triangle de base $2a_{n}$ et hauteur $1$ est $a_{n}$. On impose donc $a_{n}=\frac{1}{n^{2}}$. \[ \boxed{a_{n}=\frac{1}{n^{2}}}. \] D\'efinissons $f$ sur $[1,+\infty[$ par \[ f(x)= \begin{cases} \displaystyle1-\frac{|x-n|}{a_{n}}, & x\in[n-a_{n},n+a_{n}],\;n\in\mathbb{N}^{*},\\ 0, & \text{sinon}. \end{cases} \] $f$ est continue, positive, et pour tout $n$, $f(n)=1$. L'int\'egrale de $f$ sur $[1,+\infty[$ est la somme des aires des triangles (les supports sont disjoints car $a_{n}=\frac1{n^{2}}$ et $a_{n+1}=\frac1{(n+1)^{2}}$ ne se chevauchent pas pour $n\ge1$) : \[ \int_{1}^{+\infty}f(t)\,dt=\sum_{n=1}^{+\infty}a_{n} =\sum_{n=1}^{+\infty}\frac{1}{n^{2}}=\frac{\pi^{2}}{6}<\infty. \] Donc $f$ est int\'egrable sur $[1,+\infty[$. Cependant, \[ \sum_{n=1}^{+\infty}f(n)=\sum_{n=1}^{+\infty}1=+\infty \] diverge grossi\`erement. Ce contre-exemple montre que le th\'eor\`eme de comparaison (Q7.(1)) n'est plus valable si l'on supprime l'hypoth\`ese de d\'ecroissance : $f$ est positive et int\'egrable mais $\sum f(n)$ diverge. \[ \boxed{f\text{ continue, positive, int\'egrable sur }[1,+\infty[\text{, mais }\sum_{n\ge1}f(n)=+\infty}. \] \end{document}